در آثارهنرهای چوبی، مانند معرق‌کاری و منبت‌کاری، پس از پایان ساخت، نیاز به پوشش مناسب دارند تا هم زیبایی چوب حفظ شود، وهم در طی زمان از محصولات ساخته شده در برابر عوامل محیطی (نور،گرما،رطوبت ،گردوغبار و…) و عوامل بیولوژیکی (کرم چوب،موریانه و قارچ ها ) محافظت شود. انتخاب درست مواد پوششی و محافظتی، نقش بسیار مهمی در ماندگاری، کیفیت نهایی و جلوه بصری آثار چوبی دارد.
در این مقاله، تنها به معرفی مهم‌ترین مواد پوششی ومحافظتی مورد استفاده در هنر معرق و منبت می‌پردازیم و کاربرد هرکدام را به‌صورت خلاصه توضیح می‌دهیم. برای هر ماده، یک مقاله تخصصی و آموزشی جداگانه نیز تهیه شده است که می‌توانید از طریق لینک‌ها به آن‌ها دسترسی داشته باشید.
سیلر یکی از پایه‌ای‌ترین مواد در پرداخت چوب است. وظیفه اصلی سیلر، بستن خلل و فرج چوب و آماده‌سازی سطح برای اجرای لایه‌های بعدی مانند کیلر یا پلی‌اورتان است.
سیلر باعث می‌شود مصرف مواد نهایی کاهش پیدا کند و سطح کار یکنواخت‌تر شود. در بیشتر پروژه‌های معرق و منبت، استفاده از سیلر مرحله‌ای ضروری محسوب می‌شود.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
کیلر فوری یکی از پرکاربردترین پوشش‌ها در کارگاه‌های هنری است. این ماده هم بصورت اسپری موجود هست و هم با پیستوله اجرا می‌شود و به دلیل خشک شدن سریع، برای هنرجویان و تولیدات کارگاهی بسیار محبوب است.
کیلر فوری ظاهر شفافی به چوب می‌دهد، اما مقاومت آن در برابر رطوبت و ضربه متوسط است و بیشتر برای آثار دکوراتیو مناسب است.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
پلی‌اورتان یک پوشش شفاف و مقاوم است که معمولاً به‌صورت دو جزئی استفاده می‌شود. این نوع کیلر مقاومت بالایی در برابر رطوبت، سایش و تغییرات دمایی دارد و نسبت به کیلر فوری دوام بیشتری ایجاد می‌کند.
پلی‌اورتان انتخاب مناسبی برای آثاری است که قرار است مدت طولانی استفاده شوند یا در تماس با دست و رطوبت باشند.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
نیم‌پلی‌استر پوششی شفاف با براقیت بالا است که بیشتر برای کارهای تزئینی و دکوراتیو استفاده می‌شود. این ماده سطحی صاف و شیشه‌ای ایجاد می‌کند، اما نسبت به پلی‌اورتان انعطاف‌پذیری کمتری دارد.
در منبت و معرق، نیم‌پلی‌استر می تواند به صورت براق ،نیمه براق، نیمه مات، و مات اجرا شود.
برای کسب آگاهی های بیشتر می توانید مقاله تخصصی نیم پلی استر در هنر معرق و منبت را مطالعه نمائید.
پلی‌استر یکی از پوشش‌های ضخیم و بسیار براق است که بیشتر در صنایع چوب صنعتی کاربرد دارد. به دلیل سختی اجرا و ضخامت بالا، استفاده از آن در آثار ظریف معرق و منبت کمتر رایج است، اما در برخی پروژه‌های خاص کاربرد دارد.
برای کسب آگاهی های بیشتر می توانید مقاله تخصصی پلی استرپوست پولیش را مطالعه نمائید.
روغن‌های چوب مانند روغن بزرک، روغن ممرز، روغن دانمارکی از قدیمی‌ترین روش‌های محافظت از چوب هستند. این روغن‌ها به عمق بافت چوب نفوذ می‌کنند و ظاهر طبیعی و گرم چوب را حفظ می‌کنند.
روغن‌ها بیشتر برای آثاری مناسب‌اند که سادگی، طبیعی بودن و حس سنتی اهمیت دارد.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
واکس چوب معمولاً به‌عنوان پوشش نهایی یا مکمل استفاده می‌شود. این ماده باعث افزایش لطافت سطح، درخشش ملایم و محافظت سطحی از چوب می‌شود، اما به‌تنهایی محافظت عمیق ایجاد نمی‌کند.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
شلاک یا لاک الکل یکی از پوشش‌های سنتی در هنرهای چوبی است که جلوه‌ای گرم و کلاسیک ایجاد می‌کند. این ماده بیشتر در آثار سنتی و بازسازی کارهای قدیمی استفاده می‌شود و نیاز به مهارت در اجرا دارد.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
پوشش‌های پایه آب نسل جدیدی از مواد پوششی هستند که بوی کمتری دارند و برای فضاهای بسته و آموزشی مناسب‌ترند. این پوشش‌ها نسبت به مواد حلال‌محور ایمن‌تر هستند، اما اجرای آن‌ها نیاز به دقت بیشتری دارد.
مقاله تخصصی وجداگانه این بخش در حال تکمیل است و به زودی کامل و منتشر می‌شود.
در کل با توجه به مواد پوششی و محافظت کننده ای که در بالا معرفی شدند، می توان این مواد را از نظر نحوه استفاده به دو دسته تقسیم کرد:
برخی از مواد کاربردساده تری دارند و به صورت دستی و بدون نیاز به ابزار پیچیده قابل استفاده می باشند.مانند سیلر،کیلرفوری ،روغن های طبیعی چوب، لاک الکل و واکس چوب. که معمولا برای استفاده هنرجویان در کارگاه های کوچک معرق و منبت قابل استفاده هستند.
برخی از مواد دیگر به وسیله پیستوله و بر روی سطح کار پاشش می شوند. مانند کیلر و پوشش های صنعتی
پر کاربردترین مواد پوششی و محافظتی در هنر معرق و منبت که هر هنرجویی لازم است آن را بشناسد و قطعا برای تکمیل کار از آن استفاده نماید شامل سیلر، کیلرفوری وروغن های طبیعی است و کسب آگاهی های لازم در خصوص موارد مصرف و کاربرد نیم پلی استر و پلی استر دارای اهمیت زیادی می باشد.
در هنرهای چوبی مانند معرق‌کاری و منبت‌کاری، مواد شیمیایی نقش بسیار مهمی در زیبایی، دوام و محافظت از اثر نهایی دارند. با این حال، در محیط‌های کارگاهی، بسیاری از این مواد با اصطلاحات عامیانه یا خلاصه‌شده شناخته می‌شوند که گاهی باعث سردرگمی هنرجویان می‌شود.
در این مقاله، رایج‌ترین اصطلاحات کارگاهی مرتبط با کیلر و سایر مواد پوششی و محافظتی چوب را بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم که منظور دقیق هر اصطلاح چیست و چه تفاوت‌هایی با برداشت‌های رایج دارد.
به صورت عامیانه و در کارگاه ها ،به همه مواد پوششی شفاف کیلر گفته می شود. که می تواند به علت عدم آگاهی افراد از انواع مواد پوششی و محافظتی چوب باشد. و یا چون با این نام ها رواج پیدا کرده اند نجارها و نقاش ها هم از همان نام استفاده می کنند.
با توجه به تفاوت‌های موجود میان انواع مواد پوششی، لازم است متناسب با نوع کار و نتیجه‌ای که از سطح نهایی انتظار دارید، پوشش مناسب را به‌صورت دقیق انتخاب و معرفی کنید. در غیر این صورت، زمانی که بدون توضیح گفته می‌شود «کیلر بزن»، در اغلب موارد منظور همان کیلر فوری (نیتروسلولزی) است. این نوع کیلر به دلیل خشک شدن سریع و اجرای نسبتاً آسان، بیشترین کاربرد را در کارهای معرق و منبت دارد.
با این حال، از نظر فنی «کیلر» یک نام عمومی است و می‌تواند به پوشش‌های شفاف مختلفی اشاره داشته باشد. به همین دلیل، استفاده از این واژه بدون مشخص کردن نوع آن می‌تواند باعث اشتباه در اجرا شود.
به صورت کلی برای انتخاب سریع نوع ماده پوششی می توانید از دسته بندی زیر برای انتخاب نوع ماده پوششی استفاده نمائید:
کار آموزشی / ساده : کیلر فوری
کار هنری خوب : نیم پلی‌استر
کار لوکس و نمایشگاهی : پلی‌استر پوست پولیش
کار مقاوم (میز، کاربردی) : پلی‌یورتان (PU)
ظاهر طبیعی : روغن یا واکس
این اصطلاحات تعریف فنی دقیقی ندارند و بسته به فرد گوینده، ممکن است منظور یکی از موارد زیر باشد:
به همین دلیل، زمانی که چنین عبارتی شنیده می‌شود، لازم است حتماً نوع دقیق ماده مشخص شود تا انتخاب درستی انجام گیرد.
اصطلاح «سیلر کیلر» در کارگاه زیاد شنیده می‌شود، اما از نظر فنی سیلر و کیلر دو ماده جداگانه هستند که به‌صورت مرحله‌ای اجرا می‌شوند، نه مخلوط با هم.
ترتیب صحیح:
ترکیب کردن سیلر و کیلر یکی از اشتباهات رایج هنرجویان است.
نیم‌پلی‌استر یک پوشش شفاف و براق است که ضخامت بیشتری نسبت به کیلر فوری دارد. در گفتار کارگاهی، گاهی نیم‌پلی‌استر به اشتباه معادل پلی‌اورتان یا حتی کیلر در نظر گرفته می‌شود، در حالی که این مواد از نظر ساختار و عملکرد متفاوت‌اند.
نیم‌پلی‌استر بیشتر برای کارهای تزئینی با براقیت بالا استفاده می‌شود.
پلی‌استر یک پوشش بسیار براق، ضخیم و سخت است که بیشتر در صنایع چوب کاربرد دارد. به دلیل سختی اجرا و ظاهر بسیار شیشه‌ای، استفاده از آن در آثار ظریف معرق و منبت محدودتر است، اما نام آن همچنان در محیط‌های کارگاهی شنیده می‌شود. لذا لازم است وقتی نام پلی استر را می شنوید مطمئن شوید که منظور دقیقا پوشش پلی استر است و یا مواد پوششی مشابه مثل نیم پلی استر،کیلر و…
پلی استر به علت گران بودن، در کارهای هنری معرق نفیس به عنوان پوشش نهایی استفاده می شود.
اصطلاح «روغن» در کارگاه بسیار کلی است و می‌تواند به مواد مختلفی اشاره داشته باشد، از جمله:
هرکدام از این روغن‌ها ویژگی‌ها و نتیجه متفاوتی روی چوب ایجاد می‌کنند، بنابراین مشخص نکردن نوع روغن می‌تواند نتیجه نهایی کار را تغییر دهد.
در گفتار کارگاهی، واژه «تینر» اغلب بدون توضیح استفاده می‌شود، در حالی که انواع مختلفی دارد، مانند:
انتخاب اشتباه تینر می‌تواند باعث خرابی پوشش، دیرخشک شدن یا حتی پوسته شدن سطح کار شود.
اصطلاح «دست آخر» به آخرین لایه پوشش گفته می‌شود؛ این لایه می‌تواند کیلر، روغن یا واکس باشد. این واژه بیشتر به مرحله انتهایی اجرای کار مربوط می شود. نه یک نوع ماده پوششی خاص و می تواند برای مرحله نهایی مواد شیمیایی مختلف به کار برده شود.
شناخت مواد پوششی و محافظتی، یکی از مهم‌ترین مراحل در یادگیری و اجرای اصولی هنر معرق و منبت است. هر ماده ویژگی‌ها، کاربردها و محدودیت‌های خاص خود را دارد و انتخاب درست آن به نوع اثر، محل استفاده و سطح مهارت هنرجو بستگی دارد.
ونیز شناخت اصطلاحات رایج کارگاهی، اولین قدم برای اجرای اصولی مواد پوششی در هنر معرق و منبت است. بسیاری از اشتباهات هنرجویان نه به دلیل ضعف مهارتی، بلکه به دلیل برداشت نادرست از اصطلاحات رخ می‌دهد.
درک صحیح این واژه‌ها کمک می‌کند:
در مقالات تخصصی آینده، هر یک از این مواد به‌صورت کامل و آموزشی بررسی خواهند شد.
روش اجرا، مزایا، معایب و نکات کاربردی تا بتوانید بهترین انتخاب و استفاده را برای آثار چوبی خود داشته باشید.
اگر شما هم جزء علاقمندان به هنر معرق کاری ویا منبت کاری هستید و از دیدن محصولات و دست سازه های چوبی لذت می برید و خرید صنایع دستی چوبی معرق کاری و منبت کاری شده برایتان جذاب است می توانید به صفحه فروشگاه زیروبم مراجعه کنید تا از محصولات چوبی دست ساز ما دیدن نمائید
و جهت استفاده بهتر و آشنایی با بخش های مختلف مجموعه هنری زیروبم می توانید به مقاله آشنایی با مجموعه هنری زیروبم مراجعه نمائید و با بخش های مختلف این مجموعه آشنا شوید.
