نیم پلی‌استر یکی از پرکاربردترین پوشش‌های محافظتی و تزئینی در هنرهای چوبی به‌ویژه معرق‌کاری و منبت‌کاری است. این ماده به دلیل ایجاد سطحی براق، مقاوم و شفاف، نه تنها از چوب در برابر عوامل مخرب محافظت میکند، بلکه با ایجاد لایه شفاف زیبایی خاصی به کار می بخشد، از این رو نیم پلی استر، سال‌هاست که توسط هنرمندان و کارگاه‌های چوب مورد استفاده قرار می‌گیرد. در این مقاله به‌صورت جامع با نیم پلی‌استر، کاربردها، روش صحیح اجرا، نکات فنی و اشتباهات رایج آن آشنا می‌شوید.
در اغلب کارهای هنری معرق و منبت از نیم پلی استر به عنوان پوشش نهایی استفاده می شود. نیم پلی استری که برای کارهای هنری استفاده می شود بسته به انتخاب و سلیقه هنرمند می تواند مات ،نیمه مات ،نیمه براق و براق باشد.
تابلو معرق -منبت قبل از انجام اقدامات پوششی و حفاظتی نهایی
تابلو معرق -منبت بعد از انجام اقدامات پوششی و حفاظتی نهایی
نیم پلی استر (اسید کیورینگ) نوعی پوشش رزینی دو جزئی است . منظور از دوجزئی بودن این است که نیم پلی استر را باید با هاردنر که به عنوان سخت کننده عمل می کند، ترکیب کرد تا واکنش شیمیایی برای سفت‌شدن انجام شود. هاردنر کمک می کند تا به اصطلاح رنگ نیم پلی استر پس از پاشش روی چوب یا آثار هنری خشک شود.اگر میزان هاردنر مورد استفاده کم باشد نیم پلی استر دیرتر خشک می شود و سطح کار چسبناک خواهد بود. علاوه بر ترکیب این دو جزء، موادپوششی ما باید با حلال مناسب که تینر می باشد نیز در نسبت مناسب ترکیب شود.ترکیب آماده توسط پیستوله و به صورت یکنواخت روی سطح کار پاشش می شود.
نیم پلی استرها در دو نوع مات و براق وجود دارند.که بسته به نیاز یا درخواست هنرمند،ترکیب و اجرا می شوند. و 4 نوع متفاوت از پوشش را ایجاد می نماید:
1:مات
2:نیمه مات {درصد بیشتر نیم پلی استر مات + درصد کم تر از نیم پلی استر براق)
3:نیمه براق (درصد کم تر نیم پلی استر مات + درصد بیش تر نیم پلی استر براق)
4: براق
انتخاب هر کدام از این موارد بسته به سلیقه هنرمند دارد.
که شامل سنباده کاری تمیز و با دقت تا سنباده 220 می باشد.
تمام درزها، ترک ها و خلل و فرج چوب باید با استفاده از بتونه همرنگ چوب یا بتونه فوری پر شود. و زمان مناسب طی شود تا بتونه کاملا خشک شود. و بعد از خشک شدن بتونه سنباده نرم کشیده می شود.
وظیفه اصلی سیلر، بستن خلل و فرج چوب و آماده‌سازی سطح برای اجرای لایه‌های بعدی است. سیلر با تینر رقیق می شود و با پیستوله و یا قلمو روی سطح کار اجرا می شود . این کار می تواند در یک مرحله، 2 ویا 3 مرحله اجرا شود.و پس از هر مرحله با سنباده های نرم 320 ویا400 سنباده زده می شود.
در صورتی که کار مثلا معرق زمینه رنگ باشد اجرای رنگ زمینه در این مرحله انجام می شود و صبر می کنیم تا رنگ کاملا خشک شود.
نیم پلی استر با میزان مناسبی از هاردنر به عنوان خشک کننده ترکیب می شود .و سپس با میزان مناسبی تینر حل می شود و توسط پیستوله به صورت لایه ای نازک و یکنواخت پاشش می شود. باید توجه داشته باشید که کار کاملا در یک فضای عاری از گردوغبار و تهویه مناسب انجام شود.
حدود 6 تا 8 ساعت بعد سطح کار خشک می شود ولی هنوز بوی مواد شیمیایی از آن متصاعد می شود که بهتر است در فضای مناسب( حدود 24 ساعت) نگهداری شود تا کاملا بوی نامناسب آن از بین برود.
آثار هنری معرق کاری شده و یا منبت کاری شده از چوب بعد از اینکه با پوشش حفاظتی ، پوشش داده می شوند؛ نقوش چوب بسیار واضح تر مشخص می شود و به کار جان می بخشد، گویا بخشی از طبیعت را به خانه آورده اید و با شما سخن می گوید.این زیبایی زمانی هویداتر خواهد بود که هنرمند در ساخت آثارش به نکات زیر توجه کرده باشد:
1-در کارهای معرق کاری بسیار مهم است که برش ها تمیز و با کیفیت اجرا شده باشد و درزی دیده نشود. در صورت وجود درز نیز بتونه کاری درست و تمیز می تواند مشکل را برطرف نماید.
نکته: گاهی در کارهای معرق کاری برای نشان دادن چین و چروک و یا مثلا نشان دادن تارهای مو هنرمند در میان یک چوب با استفاده از کمان اره ، خطوطی را ایجاد می کند که در این حالت باید با بتونه متفاوتی پر شود تا آن خطوط خودشان را نشان دهند.
2-یکی دیگر از کارهای مهمی که در کیفیت کار آثار هنری تاثیر زیادی می گذارد سنباده زدن درست و اصولی کار است . اگر هنرمندان به عملیات سنباده زنی به صورت درست و اصولی اهمیت ندهند و خط و خش های ریز روی کار باقیمانده باشد بعد از اجرای رنگ نیم پلی استر به علت سیقلی شدن و براق شدن ، خطوط بیشتر خودشان را نشان می دهند و کار آن کیفیت و ظرافت لازم را نخواهد داشت در حالی که همان کار اگر درست و کامل سنباده زده شود؛ بعد از پاشش نیم پلی استر سطح کار بسیار زیبا و جذاب تر خواهد بود. اگر می خواهید یک کار هنری با کیفیت تولید کنید باید به مراحل سنباده زدن کار توجه ویژه ای داشته باشید. در خصوص نحوه درست سنباده زدن و مراحل آن به طور کامل در مقاله سنباده زدن چوب توضیح داده شده است.
3- انتخاب نوع چوب بسیار اهمیت دارد . تا حد امکان از چوب های چرب (آبنوس، فوفل، بقم، زیتون و پسته) استفاده نکنید. چوب های چرب بعد از اجرای نیم پلی استر در نواحی که چوب چرب به کار رفته است ، ایجاد حباب و یا لکه در سطح کار می نماید.
در صورتی که بخواهید ازچوبهای چرب استفاده نمائید، باید قبل از استفاده چربی آن ها را کم کرد.
گرد و غبار روی سطح: گردو غبار و یا حتی ذرات ریز باعث دونه‌دونه شدن یا زبری نهایی می‌شوند. به همین دلیل لازم است قبل از اجرای کار با پمپ باد کاملا گردو غبارهای ناشی از سنباده کاری و بتونه را از سطح کار تمیز کنیم.
نسبت اشتباه تینر به نیم‌پلی‌استر: اگر زیاد رقیق شود باعث شره کردن و افت لایه پوششی می شود و اگر زیاد غلیظ باشد تغییر رنگ نامناسبی روی سطح کار ایجاد می کند.
استفاده از تینر نامناسب: تینر ضعیف یا متفرقه باعث دیرخشک شدن و یا مات شدن سطح کار می شود.
کم یا زیاد بودن نسبت هاردنر به نیم پلی استر: در صورتی که میزان هاردنر زیاد باشد نیم پلی استر سریع خشک می شود که می تواند باعث ترک و شکاف شود و یا رنگ نیم پلی استر تیره شود و همینطور چون پلی استر فرصت نفوذ به داخل چوب را ندارد ممکن است در آینده از سطح کار جدا شود. و در صورتی که نسبت هاردنر کم تر از حد لازم باشد باعث دیر خشک شدن سطح کار و چسبندگی آن می شود.
هم نزدن کامل رنگ: اگر رنگ به نحو مناسبی هم زده نشود موجب ته‌نشینی رزین و عدم یکنواختی در براقیت سطح کار می شود.
پاشش ضخیم در یک مرحله: باعث شره کردن، ترک خوردن و دیرخشک شدن سطح کار می‌شود.
فاصله نادرست پیستوله تا سطح: اگر خیلی به سطح کار نزدیک کنیم باعث شره کردن رنگ می شود و اگر فاصله پیستوله از سطح کار دور باشد باعث زبر شدن سطح کار می شود.
پاشش غیر یکنواخت: باعث ایجاد لکه های براق و مات می شود.
اجرای نیم‌پلی‌استر روی سطحی که هنوز سیلرش خشک نشده: باعث کدر شدن یا بلند شدن رنگ در سطح کار می شود.
خشک‌کردن در محیط سرد یا مرطوب: باعث سفیدک زدن و یا دیرخشک شدن سطح کار می شود.
قرار دادن کار زیر آفتاب مستقیم:سطح سریع خشک می‌شود و باعث ایجاد ترک در سطح کار می شود.
.
پاشش شدید روی قطعات ریز معرق و یا منبت: باعث پر شدن نقش‌ها و از بین رفتن جزئیات می‌شود.به خصوص در کارهای منبت کاری شده پاشش زیاد پلی استر می تواند نقش های ایجاد شده ظریف را پر کند و ظرافت کار را از بین ببرد.
نکته مهم:
برای جلوگیری از کاهش اشتباهات احتمالی لازم است قبل از شروع کار ،محلول آماده شده را روی یک تکه چوب امتحان نمائید.
استفاده از نیم پلی‌استر مزایای متعددی دارد:
در کنار مزایا، نیم پلی‌استر معایبی هم دارد که باید به آن‌ها توجه کرد:
به همین دلیل جهت کاهش خطرات احتمالی و حفاظت هز سلامت فردی، استفاده از ماسک مناسب، دستکش و محیط دارای تهویه الزامی است.
نیم پلی‌استر یکی از گزینه‌های محبوب برای پوشش‌دهی آثار معرق و منبت است که در صورت اجرای صحیح، زیبایی و دوام قابل قبولی به اثر می‌بخشد. شناخت مزایا، معایب و رعایت اصول اجرا، نقش مهمی در کیفیت نهایی کار دارد. اگر به دنبال پوششی براق، شفاف و اقتصادی برای آثار هنری چوبی هستید، نیم پلی‌استر می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.لیست سایر مواد پوششی و محافظتی مورد استفاده در آثار هنری معرق و منبت در مقاله معرفی کامل مواد محافظتی و پوششی چوب در هنر معرق و منبت ارائه شده است و هر مورد در یک مقاله جداگانه به تفضیل بیان خواهد شد.
اگر شما هم جزء علاقمندان به هنر معرق کاری ویا منبت کاری هستید و از دیدن محصولات و دست سازه های چوبی لذت می برید و خرید صنایع دستی چوبی معرق کاری و منبت کاری شده برایتان جذاب است می توانید به صفحه فروشگاه زیروبم مراجعه کنید تا از محصولات چوبی دست ساز ما دیدن نمائید.
و جهت استفاده بهتر و آشنایی با بخش های مختلف مجموعه هنری زیروبم می توانید به مقاله آشنایی با مجموعه هنری زیروبم مراجعه نمائید و با بخش های مختلف این مجموعه آشنا شوید.
